2 ) آثار شرف الدين على يزدى الف ) حلل المطرز فى المعما و اللغز از جمله آثار مشهور شرف الدين على يزدى ، كتاب‌هاى او در موضوع معما است . « 1 » اسفزارى او را نخستين معماسرا برشمرده « 2 » و دولتشاه سمرقندى او را در علم معما صاحب فن دانسته و آثار او را در اين موضوع مشهورتر از ديگر آثارش قلمداد كرده است . « 3 » قدرت اللّه گوماپوى نيز او را در معما يكتاى عهد دانسته است . « 4 » شرف الدين على يزدى ، پس از جنگ شاهرخ با اسكندر بيگ تركمان به هنگام بازگشت از آذربايجان به شيراز ، شروع به نگارش اين كتاب كرد . او در مقدمهء كتابش مىنويسد كه : « سال‌ها بر اين فكرت بودم كه كتابى در معما بپردازم و براى اين منظور چون قشون سلطان [ ابراهيم ميرزا ] عازم آذربايجان شد به همراه سلطان بدانجا رفتم و در وقت مراجعت ، اساس اين كتاب را طرح ريختم » . « 5 » اين كتاب پس از مقدمه مشتمل بر دو اصل است : اصل اول : در بيان صور حروف و مجالى بروز و ظهور آن . اصل دوم : در تبيين معنى دلالت و اشارت به بعضى از وجوه و طرق آن در پنج حلّه : 1 . در شرح ماهيّت معمى و لغز . 2 . در نمايش و آرايش وجوهى كه تعلّق به تكميل صورت اسم داشته باشد . 3 . در بيان تحصيل مادهء حروفى به حسب صورت كلامى كه اشهر و اظهر صور حروفى است . 4 . در بيان مقصد به حسب صورت كتابى . 5 . تبيين قواعدى كه مبتنى است بر صورت معنوى و عددى حروف .

--> ( 1 ) . الذريعة الى تصانيف الشيعة ، ج 7 ، ص 77 . ( 2 ) . روضات الجنات فى اوصاف مدينة هرات ، ص 261 . ( 3 ) . تذكرة الشعراء ، ص 425 . ( 4 ) . تذكرهء نتائج الافكار ، ص 365 . ( 5 ) . فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانهء ملى ، ج 5 ، صص 181 - 182 .